Ngày 9.10, tại Nha Trang, Viện Vắc xin và Sinh phẩm y tế (IVAC) phối hợp Đại học Quốc gia TP.HCM tổ chức hội thảo “Định hướng nghiên cứu và phát triển vắc xin phục vụ chăm sóc sức khỏe cộng đồng tại Việt Nam”. Hội thảo có sự tham gia của các nhà khoa học, cơ sở nghiên cứu và đơn vị sản xuất vắc xin, tập trung trao đổi về những công nghệ mới và định hướng phát triển sản phẩm trong nước.
Tại hội thảo, TS Huỳnh Tấn Dũng, khoa Y, Trường ĐH Khoa học sức khỏe, Đại học Quốc gia TP.HCM, giới thiệu hướng nghiên cứu nền tảng vắc xin dạng hạt sinh học, sử dụng túi màng ngoài vi khuẩn và thể vùi protein để trình diện kháng nguyên.
Hướng nghiên cứu này nhằm phát triển các giải pháp phòng ngừa tác nhân gây bệnh, trong đó có những mầm bệnh liên quan đến tình trạng kháng kháng sinh.
Nghiên cứu chế phẩm hướng đến virus gây bệnh tay chân miệng
Một trong những nội dung đáng chú ý tại hội thảo là nghiên cứu phát triển chế phẩm dạng cốm chứa vi khuẩn Lactiplantibacillus plantarum mang thụ thể SCARB2, hướng đến khả năng bắt giữ virus EV71 - tác nhân gây bệnh tay chân miệng, có thể dẫn đến biến chứng nặng ở trẻ em.
Theo nhóm nghiên cứu thuộc Trường ĐH Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia TP.HCM, vi khuẩn được thiết kế đã biểu hiện thụ thể SCARB2 trên bề mặt tế bào. Các thử nghiệm bước đầu cho thấy vi khuẩn có khả năng liên kết, bắt giữ virus EV71.
Nhóm nghiên cứu dự kiến tiếp tục đánh giá độc tính và khả năng bẫy virus trên mô hình tế bào và động vật thí nghiệm. Đây vẫn là hướng nghiên cứu đang được phát triển, cần thêm các bước đánh giá trước khi xác định khả năng ứng dụng thực tế.
Bên cạnh đó, IVAC định hướng phát triển các nền tảng công nghệ mới, gồm vắc xin sản xuất bằng công nghệ nuôi cấy tế bào, protein tái tổ hợp và mRNA-LNP. Những công nghệ này được kỳ vọng giúp rút ngắn thời gian phát triển sản phẩm, mở rộng quy mô sản xuất và nâng cao năng lực ứng phó khi xuất hiện dịch bệnh mới. TS Dương Hữu Thái, Viện trưởng IVAC, cũng trình bày về công nghệ lõi phục vụ phát triển vắc xin phòng đại dịch.
TS Dương Hữu Thái, Viện trưởng Viện Vắc xin và Sinh phẩm y tế, trình bày công nghệ lõi phát triển vắc xin phòng đại dịch
Mở rộng công nghệ sản xuất vắc xin trong nước
Ngoài các hướng nghiên cứu tại IVAC và Đại học Quốc gia TP.HCM, Trung tâm Nghiên cứu, sản xuất vắc xin và sinh phẩm y tế (POLYVAC) tham gia chương trình chuyển giao công nghệ sản xuất vắc xin mRNA ở quy mô phòng thí nghiệm. Đơn vị đồng thời định hướng phát triển các loại vắc xin thế hệ mới, trong đó có vắc xin dạng hạt giống virus (VLP).
Tại Công ty TNHH MTV Vắc xin Pasteur Đà Lạt (DAVAC), một hướng nghiên cứu khác là phát triển vắc xin thương hàn Vi cộng hợp. Theo báo cáo tại hội thảo, sản phẩm đã đạt tiêu chuẩn cơ sở được công nhận và có kết quả đánh giá tiền lâm sàng bước đầu khả quan.
Nghiên cứu đang tạo cơ sở khoa học để tiến tới thử nghiệm lâm sàng, đồng thời xem xét khả năng phát triển sản xuất ở quy mô công nghiệp.
Cán bộ khoa học Viện Vắc xin và Sinh phẩm y tế nghiên cứu, sản xuất vắc xin
Theo tài liệu hội thảo, đến tháng 7.2026, Việt Nam sản xuất được 10 trong số 14 loại vắc xin thuộc Chương trình Tiêm chủng mở rộng. Bốn loại còn lại phải nhập khẩu gồm vắc xin 5 trong 1, vắc xin bại liệt bất hoạt (IPV), vắc xin phế cầu và vắc xin HPV.
Mục tiêu đến năm 2030 là làm chủ công nghệ sản xuất 15 loại vắc xin, trong đó sản xuất được tối thiểu 5 loại.
Điều chế vắc xin tại IVAC
Việc đa dạng hóa nền tảng công nghệ, từ mRNA, protein tái tổ hợp đến vắc xin cộng hợp và vắc xin dạng hạt, được kỳ vọng tạo thêm cơ sở khoa học cho quá trình nghiên cứu, phát triển sản phẩm mới tại Việt Nam.
Tuy nhiên, các sản phẩm đang trong giai đoạn nghiên cứu vẫn cần được tiếp tục hoàn thiện, đánh giá tính an toàn và hiệu quả, trải qua các bước thử nghiệm và cấp phép theo quy định trước khi có thể đưa vào sử dụng rộng rãi.
